اثرات مخرب نمك در محيط:
فساد تدريجي سطح جاده توسط وسايل نقليه سنگين كه مداوم از جاده استفاده ميكنند، آلودگي مكانهاي اصلي وابسته به آب و ذخاير آبي، زيان براي زندگي گياهان لب جاده واثرات درازمدت نمكي كه در آب جاري در سطح زمين ايجاد ميگردد، خوردگي پلهايي كه در سطح جادهها ساخته شدهاند و همچنين خوردگي فولاد محكم سازنده اين پلها و قسمتهاي مختلف آن كه توسط نمك بوجود ميآيد و سطح جادهها در اثر زيانهاي ناشي از استفاده نمك بتدريج خراب ميشود. گزارشات زيادي از اثرات بد نمك و همچنين خوردگي سطح جاده در شمال آمريكا و اروپاي غربي انتشار يافته است. به محض ورود نمك به سطح پل باعث ايجاد زنگ زدگي به دليل الكتروليز ميشود و درنتيجه ساختار بنايي پل ضعيف ميشود. تحقيقات در انگلستان و كانادا نشان داده است كه نمك بكار برده شده در سطح جادهها محدودهاي تا وسعت 50 متر از اطراف جاده را تحت تاثير قرار ميدهد. اندازه محدودهاي كه خسارت ديده شده تحت تاثير ميزان و سرعت ترافيك روي جاده است كه هنوز اندازه اين محدوده مورد سؤال است.
زندگي گياهي نيز بدين ترتيب خراب ميشود چرا كه گياهان تحمل ذرات آب شور كه از سمت جاده به سوي آنها پراكنده ميشوند را ندارند. مكانهاي مركزي آب تحت تاثير آب نمكي كه جاري ميشود و وارد جريان آب اصلي و درنتيجه حفرهها و گودالهاي آب ميشود، قرار ميگيرد.
مكانهايي كه تعيين ميزان بهينه نمك مورد نياز در سطح جادهها تكنيكهاي متعددي بوجود آمده است. دراواخر دهه1970، AKZO كنتوري ساخت كه مقاومت الكتريكي محلول نمكي قرار گرفته روي جاده را اندازه بگيرد، تا اينكه بتواند ميزان نمك مورد نياز جهت كاهش يخ در جاده را تعيين كند.
در جواب به شواهد و دلايل زيانهاي محيطي نمك، بسياري از كارگزاران و مسؤلان محلي در آمريكا سعي كردهاند تا ميزان نمكي را كه استفاده ميكنند محدودتر سازند. در بسياري از موارد مسؤلان قوانيني وضع كردهاند تا ميزان نمك مصرفي را محدودتر كنند مانند ايالات Wisconsin در آمريكا. يكي از روشها كه ميتواند انجام شود تنها از طريق نمك پاشي صحيح جادهها و محدوديت سخت و اكيد ميزان نمك مصرف شده بر مسيرهاي كم اهميتتر است.
از طرفي ورود ذرات نمک در هوا موجب اثرات نامطلوب در انسان و رسوب آن روی برگ گیاهان میشود؛ وجود سدیم حاصل از نمکپاشی عناصر پتاسیم و کلسیم در گیاهان را کاهش میدهد در حالیکه پتاسیم عنصری ضروری در مقاومت به خشکی و کاهش مصرف آب و کلسیم مورد نیاز برای ساختمانسازی و افزایش عمر درختان محسوب میشود. همچنین، تراکم نمک در خاک، مرگ فیزیولوژیکی گیاهان را به دنبال دارد.
بسیاری از زمینهای کشاورزی بخصوص در حاشيه شرقي درياچه اروميه (مثل منطقه گوگان) بر اثر آبیاری با آبهای شور به زمینهای لم یزرع تبدیل شدهاند زیرا افزایش مواد معدنی حاوی نمک در بستر خاک با توجه به بارندگی های فصل پاییز و زمستان به همراه املاح اضافی به خاک و نهایتا وارد سفرههای آب زیرزمینی میشود و همین آب و خاک برای گیاهان و کشاورزی مورد استفاده قرار میگیرد. ماده نمکی با شن و ماسه جهت تسهیل رفت و آمد در معابر عمومی نهایتا توسط آبراههها و کانالها به زمینهای کشاورزی اطراف شهر و نهرهای درختان داخل شهر منتقل و آب و خاک را تحت تأثیر خود قرار میدهد.
بعنوان مثال مي توان به اين نكته اشاره نمود كه در شهري مثل گوگان (و ساير شهرهاي اطراف درياچه اروميه كه مشكل انباشت نمك در خاك را دارند) سالانه حدود 30 تن نمك در سطح شهر براي جلوگيري از يخ زدگي پخش مي شود آيا اين 30 تن نمك از بين مي رود يا از طريق كانالهاي آب و جوي ها به اراضي پايين دست شهر كه از شوري رنج مي برند منتقل مي شود؟
هرچند کارشناسان و فعالان محیط زیست شهری در این سال ها بارها نسبت به پیامدهای مخرب روش نمک پاشی برای یخ زدایی و تاثیری که به مرور زمان بر محیط زیست شهری بر جا می گذارد هشدار می دهند، اما هزینه بر بودن سایر روش ها که هم اکنون در بسیاری از کشورهای دنیا مورد استفاده قرار می گیرد، موجب شده نمک پاشی همچنان در میان روش های یخ زدایی خیابان ها و معابر شهری ما در فصل زمستان حرف اول را بزند.
درواقع، نکته مهمی که بايد به آن توجه نمود این است که نمک ذاتا آسیب زاست و چون اقلیم شهر ما بارانی نیست، به دلیل نفوذ نکردن نمک به عمق زمین، انباشت نمک روی سطح زمین، محیط زیست شهری و فضای سبز، آسفالت خیابان ها و حتی رنگ آمیزی ها در فضاهای شهری را نیز به مرور زمان تحت تاثیر قرار میدهد.
حال چه بايد كرد؟
حل معضل نمك پاشي مسئله اي است كه هم بايد مسئولين به فكر آن باشند هم خود مردم، بدون همكاري آنها اين مشكل قابل حل نخواهد بود. پيشنهادات ذيل بر اساس نظريات مختلف كارشناسي مي توان در اين راستا مثمرثمر واقع گردد:
آنچه مردم بايد در صورت انباشته شدن برف و یخ مراعات نمايند، استفاده از لاستیک یخشکن یا زنجیر چرخ و استفاده از وسایل نقلیه عمومی در روزهای یخبندان راهکاری مؤثر در زمینه افزایش امنیت و کاهش نمکپاشی است، اما چون همه به فكر راحتي خود هستند منتظرند تا شهرداري در اولين ساعات روز تا دم در آنها را نمك پاشي نمايد. نياز به همتي والا است.
اما مسئولين بخصوص دلسوزان محيط زيست:
علاوه بر مشارکت و آموزش مردم نیازمند اجرای برنامههای اصولی توسط مدیران شهری است
1- استفاده از تجهیزات مخصوص و ويژه برفروبی، بهترين و ساده ترين روشي است كه در حال حاضر بخصوص در شهرهاي كوچك امكان انجام آن ممكن و عملي است.
2- استفاده از شن با قطر حداكثر 3/1 ميليمتر جهت افزايش اصطكاك جاده بخصوص در شيب هاي تند به همراه مقدار كمي نمك (30 به يك يا 40 به يك ) ، معمولاً مسئولان شهری با این پیشفرض که شن و ماسه به کار رفته برای یخ زدایی و جلوگیری از ایجاد لغزندگی، پس از پایان فصل سرما باید از سطح خیابان ها و معابر شهر جمع آوری شود و چون این کار هزینهبر است، درصدی زيادي نمک به این ترکیب اضافه می کنند، غافل از این که هزینه های زیست محیطی نمک به مراتب بیشتر از هزینه جارو کردن و جمع آوری شن و ماسه باقیمانده در سطح خیابان ها و معابر است.
3- در واقع، نمک پاشی برای رفع یخ زدایی هم اکنون آخرین گزینه اجرایی در كشورهاي پيشرفته است، به طور مثال هم اکنون در اروپا از مواد یخ زدایی با ترکیبات آلی (C.M.A كه همان (CH3COO)4 CaMg) استفاده می شود که هیچ تاثیر مخربی در محیط بر جا نمی گذارد (چراكه همان كلسيم و منيزيم و استات است و توسط باكتريها تجزيه مي شود)، چیزی که متاسفانه در هیچ کدام از کلانشهرهای ما وجود ندارد و بخصوص در تهران روان آب های شور به سمت جنوب سرازیر شده و وارد زمین های کشاورزی می شود؛ هرچند کارشناسان مسائل زیست محیطی معتقدند تاثیر مخرب روان آب های شور بر سلامت زمین های کشاورزی به مرور زمان و با گذشت سال ها خود را نشان خواهد داد.
4- در کشورهایی که بیشترین ماه های سال را با سرمای سخت و یخ زدگی مواجه است(مثل كشورهاي اسكانديناوي)، روش لوله گذاری آب گرم در زیر مسیر پیاده راه ها را اجرا می کنند تا مانع یخ زدگی معابر شوند، همچنین روی سنگفرش معابر و پیاده راه ها یک لایه سیلیکون محافظ کشیده شده تا جذب آب به حداقل رسیده و مانع یخ زدگی و ایجاد حالت لغزندگی شود. هرچند اين روش هزينهبر است اما عملي است و هزينه هاي آن در مقابل اثرات و هزينه هاي ناشي از انباشت نمك در محيط بسيار ناچيز مي باشد.
5- به شهرداری ها ابلاغ شود حتما آموزش های لازم به کارگران خدمات شهری درخصوص روش صحیح نمک پاشی در سطح معابر و خیابان ها داده شود، به طور مثال این که نمک پاشی در اطراف فضاهای سبز یا حاشیه معابر و خیابان ها که درختکاری شده انجام نشود. يا بصورت فله اي در يك قسمت نمك پاشيده نشود و . . .
6- حداقل كاري كه مي شود انجام داد استفاده از نمك كلسيم(كلريد كلسيم CaCl2) به جاي نمك سديم(NaCl) است.
7- استفاده از روش نمك پاشي محتاطانه يا نمك پاشي بازدارنده: در اين روش قبل از شروع بارش برف و يخبندان اقدام به پخش نمك در سطح جاده ها مي شود . اين عمل موجب صرفه جويي به ميزان 30 درصد در مصرف و 80 درصد در مجموع هزينه ها مي شود.
" هميشه بهترين و مناسب ترين كار راحت ترين كار نيست"
در نهايت کارشناسان مسائل شهری و محيط زيست همچنان معتقدند اگر بتدریج به سمت استفاده از روش های به روز، کارآمد و البته کم خطر برای یخ زدایی پیش نرویم در آینده ای نه چندان دور استفاده مستمر از روش نمک پاشی پیامدهای مخرب خود را در محیط زیست نشان خواهد داد، صدماتی که جبران آن شاید برای فعالان زیست محیطی و مسئولان شهری تا سال ها غیر قابل جبران باشد.
برچسبها:
گوگان,
جغرافيا,
كوير
|
+| نوشته شده توسط
قلعه ای در ۱۳۹۲/۱۰/۰۵
|
