کد نمایش آب و هوا

کد نمایش آب و هوا

کد آمارگیر

رنک الکسا

پیج رنک

دانستنی ها

دانستنی ها

  RSS  

پس تا می توانیم بهینه مصرف کنیم  

معاون رییس جمهوری و رییس سازمان حفاظت از محیط زیست گفت: به دلیل نبود ارزیابی های لازم و کافی کارشناسی این سازمان با انتقال آب رودخانه ارس به دریاچه ارومیه مخالف است.

نقشه مورفوژنز منطقه آذرشهر

     برای آشنایی بیشتر با زمین شناسی منطقه گوگان و ویژگیهای چشمه معدنی شورسو می توانید گذری به مقاله ذیل که توسط تنی چند از دانشجویان فوق لیسانس زمین شناسی تهیه گردیده است که عیناْ و با کسب اجازه از محضر ایشان تقدیم حضور می گردد.

دانلود مقاله: چشمه معدنی شورسو و منطقه گوگان

   با سلام خدمت دوستان عزیز بخصوص علاقه مندان به علم جغرافیا ، زمین شناسی و محیط زیست. در ادامه وبلاگ تعدادی نقشه و عکس از ویژگیهای منطقه آذرشهر و گوگان برای دوستان عزیز آورده شده است. باشد که مورد استفاده عزیزان قرار گیرد.

توضیح در ادامه مطلب....

با سلام و احترام؛ خدمت اهالي محترم شهر گوگان، علاقمندان به محيط زيست، شوراها و شهرداريها، دانشجويان جغرافيا و محيط زيست و كشاورزي و . . . لطفاً مطالب ذيل را در خصوص اثرات و تأثير مخرب نمك پاشي بر روي محيط زيست بخصوص در شهرها را ملاحظه فرماييد. در صورت علاقمندي مي توانید دانلود نمایید.

نمك Salt

   استفاده از نمک در  فصل زمستان و با كوچكترين بارش برف به دلیل یخ‌زدایی معابر شهری، بزرگراه‌ها، کوچه‌ها و خیابان‌ها سال‌هاست که امری عادی شده است؛ اگرچه استفاده از نمک به دلیل هزینه پایین مقرون به صرفه است ولی استفاده مكرر از آن علاوه بر ایجاد آلودگی بیشتر محیط زيست، هزینه اضافی برای شهرداری خواهد داشت. 

ادامه مطلب

دانلود: تكنيك هاي نوين يخ و برف زدايي

دانلود: اثرات مخرب نمك بر محيط زيست و جاده

ساده ترين راه شناخت جهت ها توجه به محل طلوع و غروب آفتاب است.

 طبق قرارداد سمتي كه خورشيد طلوع مي كند خاور يا مشرق و مقابل آن را كه محل غروب آفتاب است باختر يا مغرب گويند.

 روشهاي جهت يابي:                    الف – در روز

•بوسيله ساعت مچي و خورشيد                                                        •بوسيله سايه چوب

                                                      ب – در شب

•بوسيله ستاره قطبي                                                                       •بوسيله هلال ماه

 به وسيله ساعت مچي و خورشيد

۱-در هنگام روز ساعت را به طور افقي بگيريد. ۲-عقربه ساعت شمار را به طرف خورشيد اشاره دهيد.

۳-نيمساز زاويه بين عقربه ساعت شمار و علامت ساعت دوازده جنوب را نشان خواهد داد.

 مراجعه به ادامه مطلب..........

تا حال همه در مورد اثرات زيانبار خشك شدن درياچه اروميه گفته اند. در تمامي جرايد و سخنراني ها خشك شدن درياچه اروميه خطرناك ذكر شده است و همه در تلاشند تا جلوي خشك شدن درياچه را بگيرند. (همه به هر نحو ممكن نظري داده يا مي دهند) يكي سدها را مورد اتهام قرار داده يكي چاههاي عميق حوضه را و . .

اما بايد ديد مردم منطقه طي سالهاي اخير چه اقداماتي انجام داده اند. در قسمت شرقي درياچه اهالي كشاورز منطقه كشت گوجه - پياز و سيب زميني و . .  را تبديل به درختان پسته و زعفران نموده اند. آيا اين خطرناك است. اگر اينطور نيست كه فكر مي كنيم اي كاش و اي كاش چندين سال پيش اين درياچه خشك مي شد تا اهالي منطقه زودتر به فكر تغيير نوع كشت مي افتادند.

به نظر اينجانب خشك شدن درياچه كه امري است طبيعي و بهتر است اصلاً با امكانات و بودجه هاي فعلي به فكر احياء آن نباشيم موهبتي است از طرف كردار تا فكري بكنند اهالي اطراف درياچه اروميه براي استفاده بهينه از سرمايه؛ منابع و ثروتي كه خداوند در كنار آنها قرار داده است. چرا كه :

۱- املاح ...................

مدل سازي بارش- رواناب و پهنه بندي سيلاب حوضه رودخانه آيدوغموش با استفاده

ازمدل تلفيقي HEC-RAS و HEC-HMS و سيستم هاي سنجش از دور

رساله دکتری ژئومورفولوژی

دانلود فايل زيپ شده 

و پایان نامه ارشد اینجانب با عنوان:

ژئومورفولوژی حوضه رودخانه آذرشهر با تاکید بر مدیریت محیط 

  پايان نامه كارشناسي ارشد

دانلود فايل زيپ شده

جهت استفاده دوستان و علاقمندان عزیز تقدیم می گردد. امید است با نظرات ارزنده خود راهنمایی بفرمایید.

در این قسمت وبلاگ برخی جزوات مربوط به علم جغرافیا جهت استفاده علاقمندان بصورت دانلود رایگان آورده شده است.

جزوه مبانی هیدرولوژی دانلود

 جزوه روشها و تکنیک ها در ژئومورفولوژی دانلود

 جزوه تهیه و ترسیم نقشه های ژئومورفولوژی دانلود   PDF 

^{جزوه نقشه برداری را جهت دانلود و استفاده در صورت لزوم به حضور تقدیم می گردد. برای رفع تمامی کم و کاستی ها لطفا راهنماییمان بفرمایید.}

^{دانلود جزوه نقشه برداری PDF   RAR}

 در این قسمت برای  دوستان و عزیزانی که تمایل به دانستن مطالبی در خصوص آب و هواشناسی

 اقلیم شناسی یا کلیماتولوژی دارند جزوه ای تهیه و برای دانلود در اختیار گذاشته شده است.

دانلود جزوه اقلیم شناسی- آب و هواشناسی RAR  PDF

     _{هوا ضروری ترین ماده برای ادامه حیات موجود زنده است. هر انسان به طور متوسط روزانه 16 کیلوگرم هوا مصرف می کند و این در حالی است که فقط 5/1 کیلوگرم آب و حدود 1 کیلوگرم غذا مصرف می‌کند .
وارونگي چيست؟ معمولا در لایه پایین جو درجه حرارت هوا با افزایش ارتفاع کاهش می یابد. بنابر این، طبیعی است که حرکت صعودی هوا به وجود می آید و آلودگیها را با خود به طبقات بالای جو می برد و از محل تنفس دور می کند؛ اما در بعضی از شرایط جغرافیایی خاص (مانند احاطه شدن شهری با کوهها)، لایه هوای گرم - همچون سقف شیشه ای که بالای شهر را بپوشاند باشد - هوای سرد پایین را محبوس می کند و مانع از بالا رفتن و دور شدن آلودگی از سطح شهر می شود. در این حالت، جریان هوا برعکس می شود و باعث پایداری بیشتر هوا و تراکم گازهای آلاینده تا حد بسیار خطرناک می شود که به این حالت وارونگی جوی اطلاق می شود.} 

          يكي از مشكلاتي كه بشر از آغاز زراعت بر روي زمين با آن مواجه بوده ، فرسايش سريع خاكها مي باشد . فرسايش خاك هنوز هم در آمريكا و بسياري از مناطق حاره اي و نيمه خشك دنيا از معضلات به شمار مي رود و در كشورهايي كه آب و هواي معتدل دارند _ از جمله انگلستان ، بلژيك و آلمان _ به عنوان يكي از مسائل خطرناك تلقي مي شود .اين مشكل در ايران كه بخش وسيع آن را كوير ها در بر گرفته اند و خاك از پوشش مناسب برخوردار نيست بسيار بارز و چشمگير است . 

جلوگيري از فرسايش خاك كه در واقع معني آن كاهش ميزان تلفات است ، به حدي كه سرعت فرسايش تقريبا برابر سرعت طبيعي تلفات خاك گردد ، بستگي به انتخاب استراتژيهاي مناسب در حفاظت خاك دارد . اين امر مستلزم شناخت تمامي فرايند هاي فرسايش است .

- شورسو، شكستگي و تراورتن هاي در حال تشكيل روي فلات آهكي گوگان

  - دریابار (فالز) در روي فلات آهكي دستجرد گوگان

 - اشکال پلیگونی در کویر گوگان

      _{ژئومورفولوژي (Geomorphology) دانش مطالعه ناهمواري هاي زمين بويژه مطالعه ماهيت، منشا، فرايندهاي پيدايش، توسعه و تركيب مواد زمين است. اكثر تحقيقات ژئومورفولوژيك كه در آنها ماهيت لندفرمها مطالعه شده، روند آنها مشخص گرديده و آينده آنها از اين طريق قابل پيش بيني شده است، جنبه كاربردي دارند اما بين كاربري بالقوه و كاربرد بالفعل يافته هاي پژوهش هاي ژئومورفولوژيك تفاوت اساسي وجود دارد. كاربرد شامل برداشت داده هاي ژئومورفولوژيك و استفاده موفقيت آميز از آنهادرفرايند مديريت محيطي است و يا يافته هاي ژئومورفورلوژيك راه را براي انجام پژوهش هاي بعدي هموار و تسهيل مي كنند. بسياري از برنامه ريزان كاربري زمين و ارزيابي مسايل ژئومورفولوژيك از يافته هاي ژئومورفورلوژيكي در طراحي محيط و برنامه ريزي آينده سرزمين بهره مي گيرند. سابقه بهره گيري از يافته هاي دانش ژئومورفولوژي در آمايش سرزمين و برنامه ريزي آتي آن به بعد از جنگ جهاني دوم باز مي گردد. در اين سال ها، در برخي از كشورهاي جهان، منجلمه كشور مشترك المنافع مثل استراليا، دانش ژئومورفولوژيك براي تحليل سرزمين (Terrain Analysis) و برنامه ريزي آينده آن مورد استفاده قرار گرفت و يافته هاي ارزشمند تئوريك و عملي آن پايه اي براي انجام اين گونه پژوهش ها و كاربردها در ديگر سرزمين ها شد. در اين ارزيابي و تحليل، ناهمواري هاي زمين كانون اصلي توجه بود و كارشناسان معتقد بودند كه ....}

      _{شكل ظاهري فرسايش آبي با شكل ظاهري فرسايش بادي فرق دارد. بعلاوه فرسايش آبي يا بادي خود بر اثر شدت و ضعف عوامل فرسايشي و مساعد بودن يا نامساعد بودن شرايط محيطي براي فرسايش به اشكال مختلف در مي آيد. روي همين اصول است كه در نقاط مختلف و در شرايط مختلف، زمين به درجات مختلف و به اشكال مختلف فرسايش يافته است.}

^{در سنجش از دور بازتاب امواج الكترومغناطيسي، پس از برخورد با پديده هاي مختلف زمين ، به وسيلة سنجنده هايي كه بر روي سكوهاي مختلف تعبيه شده اند ثبت و سپس مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرند. نسبت انرژي منعكس شده، جذب و عبور كرده در مورد پديده هاي مختلف براي يك طول موج تفاوت دارد و بستگي به نوع ماده و شرايط وضعيت آنها دارد. اين اختلافات، شناخت پديده هاي مختلف را بر روي تصوير، ميسر مي سازد. مثلاً در گياهان (البته گياهان سالم) به خاطر وجود كلروفيل در برگهاي آنها طول موجهاي قرمز و آبي جذب و طول موج سبز منعكس مي شود و بهمين خاطر ما گياهان را به رنگ سبز مي بينيم. يا وجود ذرات بسيار كوچكتر از طول موجهاي طيف الكترومغناطيسي باعث پخش طول موجهاي كوتاه اين طيف در اتمسفر شده و امواج آبي نيز در بين ساير امواج بيشتر تحت تأثير قرار گرفته و پراكنده مي شوند و بهمين خاطر آسمان در روز جلوة آبي دارد (رنگ آسمان). در هنگام غروب و طلوع آفتاب به دليل اينكه امواج مسافت بيشتري را در اتمسفر طي مي كنند تا به چشم بيننده برسند تمام امواج كوتاه آبي پخش شده و امواج قرمز كه قدرت نفوذ بيشتري دارند و كمتر تحت تأثير اين نوع پخش قرار مي گيرند باقي مي مانند و درنتيجه آسمان قرمز مايل به نارنجي ديده مي شود.}

^{همان طور كه مي دانيد ما اجسام را در اثر نور خودشان (مثل خورشيد، ستاره ها، كرم شب تاب و بعضي ماهيها) و يا بعلت بازتاب نور از يك منبع نوراني (مثل ماه كه در اثر انعكاس نور خورشيد ديده مي شود) مي بينيم و در مجموع، اجسام اطراف خود را به طوري كه بيان شد در اثر انعكاس نور خورشيد يا انعكاس نور مصنوعي مشاهده مي كنيم.}

سنجش از دور (Remote Sensing) علم و هنر كسب اطلاعات در مورد اجسام، اراضي يا پديده هاي مختلف ، به كمك جمع آوري اطلاعات از آنها ، البته بدون تماس با پديده هاي تحت بررسي و به طور خلاصه مي توان گفت علم و هنر كسب اطلاعات از پديده ها يا اجسام بدون تماس با آنها.

     تاريخچه: اولين عكس هوايي از بالن در سال 1859 (1238ه.ش) از دهكدة كوچكي نزديك پاريس گرفته شده است. اولين عكس هوايي بوسيله هواپيما نيز توسط برادران رايت (ويلبر رايت) كه اولين هواپيما را ساخته و پرواز كرده بودند در سال 1909 (1288ه.ش) در ايتاليا گرفته شده است.

در طي جنگهاي اول و دوم جهاني استفاده هاي گسترده اي از عكس هاي هوايي بعمل آمد. بعد از جنگ دوم جهاني با بكارگيري دوربين هاي پيشرفته و انواع فيلمهاي عكاسي، پيشرفت هاي بزرگي در علم و فن عكسبرداري هوايي صورت گرفت.

در ايران اولين عكس هوايي در سال 1935 (1314) توسط يك آمريكايي بنام  Erich Schmidt به منظور انجام مطالعات باستان شناسي از محلي بنام دروازة شمال (محل گرمسار فعلي) از ارتفاع 915 متري بطور مايل گرفته شد.

اولين سري عكس هاي هوايي سراسري ايران توسط يك شركت آمريكايي از سال1955 تا1957 (1334-1336) با مقياس 50000/1 و 55000/1 تهيه گرديد.

اولين عكس زمين كه از فضا گرفته شد (عكس فضايي) در سال 1959 توسط Exploree 6 آمريكايي تهيه شد و در سال 1972 (1351) آمريكا اولين ماهوارة منابع زميني را با نام ERTS 1 (Earth Resources Technology Satellite) كه بعدها بنام Landsat 1 مشهور گرديد به فضا فرستاده شد.

در ادامه كشورهاي مختلفي چون روسيه، فرانسه، ژاپن، چين، كانادا، هندوستان و . . . ماهواره هاي مختلف با كاربردهاي مختلفي به فضا فرستادند و استفاده هاي گوناگوني از آنها در تجزيه و تحليل اطلاعات و منابع زميني كرده و مي كنند.

        برنامه ريزي (Planning) فعاليتي است سازمان يافته و سيستماتيك به منظور انتخاب بهترين راه حل هاي پيشنهادي موجود براي دسترسي به اهداف كلي است. از مهمترين انواع برنامه ريزيها مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1-  برنامه ريزي بين المللي(International Planning) با تشكيل سازمان ملل در بعد از جنگ جهاني اول مطرح گرديد و هدف از آن تقويت همكاري و ايجاد وحدت رويه و همدلي اجتماعي ميان كشورهاي جهان به منظور توسعه مبادلات فرهنگي، علمي ، هنري و . . . مي‌باشد.

2-   برنامه ريزي ملّي(National Planning) در واقع استراتژي ها و خط مشي هاي اقتصادي-اجتماعي يك كشور در سطح ملي در قالب برنامه ريزي هاي بلند مدت، ميان مدت و كوتاه مدت است.

3-  برنامه ريزي منطقه اي(Regional Planning) عناصر يا جوهرة اصلي اين برنامه ريزي محيط، انسان و فعاليتهاي انساني مي باشد. در اين نوع برنامه ريزي هدف استفادة بهينه از منابع، براي توسعة منطقه مي باشد.

       اگر مطالب صفحات قبل را مطالعه فرموده باشید متوجه خواهید شد که چه چالش بزرگی پیش روی منطقه گوگان که زمانی آوازه محصولاتش به جای جای استان و حتی کشور رسیده بود تهدید نموده و کشاورزی و دامداری بودن اقتصاد منطقه اهمیت موضوع را هر چه بیشتر برای ما نشان می دهد، امید است مساعدت و حمایت مسئولین مرتبط با همفکری ارگانهای محلی و همکاری اهالی گوگان هر چه زودتر این مشکلات مرتفع و به جای کاهش کمی و کیفی محصولات کشاورزی شاهد رشد و شکوفائی آنها تا رسیدن به مرحله اوج آن باشیم.

از راهکارهای مهم، مؤثر و عملی در جهت جلوگیری از بیابان زایی در منطقه گوگان می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

          ته نشست رسوبات آغشته به املاح گچ و نمک در آرامگاه سیلاب که عموماً در حوضه های بسته داخلی قرار دارند(دریاچه ارومیه) منشا پایان ناپذیر خاک و ماسه های نمکداری می شوند که مناطق اطراف خود را آلوده کرده و سبب تخریب خاک و نهایتاً از دست رفتن کامل استعداد باروری خاک و در یک کلام بیابانی شدن منطقه می شوند. در این منطقه دانه های ریز نمک همراه با ذرات دیگری که با نمک همراه است موجب می شود که باد آنها را به آسانی جابجا کند، ذرات نمکی که این گونه توسط بادها حمل می شوند از خاکهای شور زمین های کویری حاصل می شود. در مناطق نیمه خشک (مثل گوگان) بخشهای زراعتی که در مجاور کویرها قرار گرفته اند در نتیجه وزش بادهای نسبتاً تند در فصول تابستان و پاییز، شور شده و به تدریج ارزش خود را از دست داده و سرانجام به حالت لم یزرع در می آیند. گاهی شدت انتقال املاح از زمینهای کویری بسیار زیاد است به طوری که در اندک مدتی ده ها حتی صدها هکتار از زمین های زراعی در پوششی از نمک فرو می روند. بررسی ها در روسیه نشان داده است از استپ های شور با مساحتی حدود 6 کیلومترمربع ظرف مدت یک ساعت 7200 تن نمک محلول که قسمت اعظم آن را کلرورسدیم بوده به وسیله باد حمل شده است که این مقدار از نمک کافی است که 45 هکتار از زمینی را که قبلاً شور نبوده است را به حالت کویری و شور تبدیل کند.

     خشکسالی(Drought) برخلاف خشکی(Aridity) که ویژگی دائمی از شرایط اقلیمی است و مهمترین ویژگی آن کمبود رطوبت است، به دوره ای گفته می شود که نزولات آن کمتر از 75 درصد میزان میانگین بلندمدت بارندگی باشد. این کاهش و بی نظمی بارندگی که ممکن است در هر نوع اقلیمی صورت گیرد باعث غیرعادی شدن روند رشد حیات، تولید محصول و رابطه متوازن و متعارف انسان و محیط می گردد.

    با توجه به بررسی های صورت گرفته در کشور چندین دوره خشکسالی در یک دوره آماری 50 ساله گذشته صورت پذیرفته که در بعضی از آنها بیش از 60 درصد کل کشور را شامل می شده است که حداکثر آنها در سالهای زراعی 1349 و 1386 بوقوع پیوسته است. بنابراین آنچه که می تواند مورد توجه برنامه ریزان در بخش کشاورزی و منابع طبیعی کشور قرار گیرد این است که برنامه های باید براساس نوسانهای آب و هوایی و خشکسالیها انجام پذیرد، برنامه هایی چون:

1- مدیریت پایدار در حوضه های آبخیز کشور.

2- مدیریت پایدار در منابع آب و خاک.

3- مدیریت پایدار در اراضی کشاورزی.

4- جامع نگری در مدیریت منابع طبیعی.  

و . . .  

محورهاي مشاركت در توسعه گردشگري : 

 1- مشاركت اجتماعي: پذيرش اصل همكاري و احترام متقابل ميان شهروندان و گردشگران.

  2- مشاركت اقتصادي: همكاري بين بخش هاي مختلف در سرمايه گذاري و ارايه خدمات گردشگري.

 3- مشاركت اجرايي و اداري: همكاري بخش هاي مختلف در برنامه ريزي، ساخت و اجرا، مديريت و بهره برداري.        

4 - مشاركت فرهنگي: همكاري نهادهاي مختلف در ترويج و تبليغ فرهنگ گردشگري.

مشكلات و موانع مشاركت در گردشگري:  

- ضعف نهادهاي برنامه ريزي و مديريت محلي : محدوديت اختيارات شهرداري ها و شوراها.

- ضعف همكاري ميان نهادهاي بخش دولتي : اقدامات بخشي نهادهاي مختلف.

- مشاركت بخش خصوصي : نا هماهنگي در منافع و اقدامات بخش عمومي و خصوصي.

- ضعف ضعف تشكل هاي حرفه اي و مردمي: ضعف پايگاه قانوني و اجتماعي تشكل ها، فعاليت گردشگري اصولاً نوعي فعاليت ميان بخش است كه برنامه ريزي و مديريت بخش به هيچ وجه با آن سازگار نيست.  

     بين گردشگري و محيط رابطه اي دو سويه وجود دارد. شهرها و روستاها محيط مصنوعي و طبيعي هستند كه از اجزاي مهم گردشگري محسوب مي گردد و در توسعه گردشگري توجه به اين گستره هاي شهري و روستائي لازم است.در دنياي كنوني نمي توان اهميت گردشگري را ناديده گرفت. بسياري اهميت گردشگري را صرفاً در ايجاد درآمد و فرصتهاي شغلي  مي دانند، در حالي كه اهميت و عظمت گردشگري به منافع اقتصادي محدود نمي گردد. در صورت برنامه ريزي و توسعه برنامه ريزي شده، گردشگري قادر است كه به بهبود شاخص هاي عدالت اجتماعي، ارتقاء سطح زندگي، رفاه عمومي، تعادل و توازن منطقه اي منجر گردد. در مواردي . . .

     در ادامة مطلب گوگان و مرگ درياچه اروميه در مباحث قبلي و راهكارهاي مقابله با خسارات احتمالي آن در آينده بايد به عرض برسانيم كه بر اساس يافته هاي علمي براي مقابله با چنين مسائلي يا بايد از خشك شدن درياچه فوق جلوگيري بعمل آيد كه اين مورد با انتقال آب از درياچه خزر و يا رودخانه ارس امكان پذير باشد ولي متضمن صرف هزينه گزافي است و عنايات خاص مسئولين ذيربط با تدوين برنامه هاي كلان مملكتي را مي طلبد اما در مورد جلوگيري از انتقال نمك از درياچه فعلي و كوير فردا به اراضي منطقه درآينده مي توان با برنامه ريزي و عنايت مسئولان استاني و منطقه اي قسمتي از بحران ناشي از اين موضوع را مرتفع نمود. بدين صورت كه به صورت نواري عمود بر جهت وزش باد بايد به صورت طبيعي يا مصنوعي اقدام به ايجاد باد شكن نمود كه در حالت مصنوعي آن كه احداث ديوارهاي بلند است. متضمن صرف هزينه زيادي است. اما مي توان با كاشت درختان شورپسند و بلندي چون گز و ... به صورت متراكم و عمود بر جهت وزش باد با توجه به سطح بالاي سفره آبي زيرزميني، املاح نمكي را كه در ارتفاعات پايين تر جريانات هوا حمل مي شوند با برخورد به اين درختان رسوبگذاري نموده و با اين كار تا حدودي  مي توان جلوي قسمت عظيمي از صدمات ناشي از خشك شدن درياچه اروميه و بدنبال آن پخش نمك در قسمت وسيعي از اراضي منطقه و نابودي آنها را مرتفع نمود. 

^{از آنجائيكه تغييرات در حدود درياچة اروميه باعث بهم خوردن شرايط و حدود قبلي واحدهاي ژئومورفولوژي گردد لذا هر گونه تغيير در سطح درياچه يك مسئله ژئومورفولوژيكي و محيطي ميباشد. از طرفي بخاطر تغييراتي كه در چشم انداز به بار مي آورد در ارتباط با فعاليتهاي انساني ( كشت و زرع و احداث ساختمان) است بعنوان يك خطر ژئومورفيك نيز مطرح است. چند ماهي است كه در رسانه ها به طور جدي در مورد مرگ بزرگترين درياچة ايران يعني خشك شدن درياچه اروميه مقالات متعددي نوشته شده و كارشناسان و اساتيد تماماً به ابراز نظر پرداخته اند.علاوه بر ..} 

         با توجه به سئوال يكي از عزيزان در مورد راههاي جلوگيري از شوري اراضي و همچنين در گوگان بايد به عرض برسانم روشهاي زيادي چه به صورت مكانيكي و چه به صورت مديريتي براي جلوگيري و مبارزه با شور شدن خاكها وجود دارد ولي اجراي آنها مخصوصاً به صورت مكانيكي هزينه هاي زيادي را احتياج دارد و به خاطر نداشتن صرفة اقتصادي دستگاههاي اجرائي از اجراي آنها شانه خالي مي كنند ولي اگر بخواهيم عوارض ناشي از شور شدن زمينها را در بلند مدت محاسبه بكنيم و با چنين افزايش جمعيتي ، بيكاري روز افزون آنها و كاهش محصولات كشاورزي مسئله را نگاه كنيم مي توان صرفة اقتصادي اين روشها را توجيه نمود.

       از روشهاي غير مكانيكي و مديريتي كه خود كشاورزان نيز مي توانند از آنها در جلوگيري از شور شدن اراضي استفاده بكنند مي توان

2-6: هوازدگي نمك :

يكي ديگر از اثرات آب شور درياچه و آبهاي شور زيرزميني و نوسانات آنها پديده هوازدگي نمك است، نمكها در روي سنگها ، خواه در روي مواد سنگي بخش ساحلي و خواه در روي مواد ساختماني، شوره‌زني ناجوري را بوجود مي آورند. بر اثر تبلور نمك در سطح و منافذ سنگي باعث ورآمدگي آن مي شود. خطرات ناشي از هوازدگي زماني ظاهر مي شود كه بناها حاشيه موئينه و آب زيرزميني را قطع كنند در اين صورت آبهاي شور به بناها نفوذخواهد كرد و مسائل هوازدگي نمك را موجب خواهد شد. بر اين اساس نوار خطرات نمكي اهميت خاصي در برنامه ريزيهاي عمراني منطقه دارد و لازم است حدالمقدور از احداث تاسيسات در اين محدوده خودداري شود. براي اين كار از روش ارتباط حد حاشيه موئينه با سطح زمين كه آنهم به شكل شوره زني نمك در سطح خاك تجلي مي كند استفاده مي شود.

2-5: تغييرات سطح درياچة اروميه :

از آنجائيكه تغييرات در حدود درياچه اروميه باعث بهم خوردن شرايط و حدود قبلي واحد هاي ژئومورفولوژي مي گردد لذا يك مسئله ژئومورفولوژي و محيطي بوده و از طرفي بخاطر تغييراتي كه در چشم انداز به بار مي آورد در ارتباط با فعاليتهاي انساني (كشت و زرع و ساختمان سازي) است بعنوان يك خطر ژئومورفيك نيز مطرح مي باشد.

 عمده ترين اثر تغييرات مذكور در روي واحد ژئومورفولوژي كوير شوره زار منعكس مي شود. براثر پيشروي آب زمينهاي باطلاقي زير آب رفته و در واقع از وسعت پلايا كاسته مي شود . از نتايج پيشروي آب درياچه زير آب رفتن بخشي از پوسته هاي نمكي و متاثر شدن زمينهاي حاصلخيز از آب شور سطحي و يا زير زميني مي باشد. و اين امر منجر به ازدياد عناصر نمكي در سطح خاك در سالهاي متمادي خواهد شد.

پيشروي آب درياچه اروميه در سال 74-1373 بيش از 20 ميليارد ريال به تاسيسات ، مراتع و اراضي حاشيه درياچه خسارت زده است. البته به نظر مي رسد كه سطح آب درياچه اروميه بتدريج در حال كاهش است (روزنامة جمهوري اسلامي، يكشنبه 21خرداد 1374) و ديگر افزايشي نخواهد داشت ولي كلاَ بايد در برنامه ريزيهاي عمراني و ناحيه‌اي به اين مسئله نيز توجه نمود.

2-4: شوري اراضي Land salinity :

به جهت اينكه ارزشمندترين اراضي شهرستان آذرشهر واقع در جلگة گوگان مي باشد، از بين عوامل فرسايشي در اين شهرستان پيشروي خاكهاي شور مهمترين خطري است كه اين اراضي را مورد مخاطره قرار مي دهد.شايد به جرات بتوان گفت كه مهمترين مخاطرات طبيعي منطقه همين شوراي آب و بدتر از آن شوراي خاك مي باشد كه در اين زمينه نيز خود اهالي نقش بسزايي را مي توانند داشته باشند.

 اگر طغيان رودخانه يا جريانات سيلابي فقط اراضي مجاور بستر رودخانه را تهديد مي نمايد شوري خاك و زمين ، كل محدوده غربي درياچة اروميه را مورد تهديد قرار داده و هر ساله بروسعت آن نيز افزوده مي شود. زمينهاي شور جلگه گوگان را مي توان به دو بخش اساسي تقسيم بندي نمود:

2-2: زمين لرزه (زلزله)  Eerthguake :

  گزارشات تاريخي و اطلاعات ثبت شده توسط دستگاههاي لرزه نگاري و نيز شواهد زمين شناسي همگي نشان مي دهند كه شمالغرب ايران يكي از مناطق لرزه خيز خاورميانه بشمار مي آيد. اغلب زمين لرزه ها در اين مناطق كم عمق هستند و نشان مي دهند كه فعاليت لرزه خيزي در پوسته فوقاني رخ مي دهد. و لايه لرزه خيز پوسته زمين داراي ضخامتي حدود 20 كيلومتر است، با توجه به سابقه لرزه خيزي و نيز زمين لرزه‌هاي ثبت شده در منطقه، وقوع زمين لرزه اي قوي در شمالغرب ايران دور از انتظار نمي باشد. (فصلنامة علوم زمين، شمارة 49-50 سال 1383)

در منطقه گوگان به خاطر اينكه از مواد ريزبافت و اشباع از آب تشكيل يافته است ارتعاشات و سرعت ناشي از امواج تكان دهنده قوي‌تر از مواد سنگي سخت ارتفاعات و مواد درشت دانه زاويه دار و خشك واحد مخروط افكنه خواهد بود. چنانكه در زلزله 5 فوريه 1641 شهر آذرشهر بكلي ويران گرديد.

يكي از آثار حركات تكتونيكي و زمين ساختي در منطقه مورد مطالعه ايجاد گسلش و شكستگيهاي بزرگ و كوچك مي‌باشد كه با توجه به نقشه‌هاي زمين شناسي (1:250000) و (1:100000) و مطالعات ميداني و گزارشات ذكر شده در مقالات مختلف گسلهاي موجود در منطقه كه پيدايش آنها در ارتباط با فعاليتهاي بعد از تكتونيك اصلي (post–tectonic ) يعني بعد از فوران‌هاي آتشفشاني پليو- پليوستوسن مي‌باشد فقط در روي فلات آهكي قابل مشاهده است ولي به دليل اهميت گسل در مباحث مورفولوژي، گسلهاي موجود در اين منطقه را به سه دسته تقسيم بندي مي‌نمائيم:

- گسلهاي بزرگ major faults

آثار آن فقط  در روي فلات آهكي نزديك روستاي كلوانق ديده شده كه جادة آذرشهر- عجب شير را هم قطع مي نمايد.

- گسلهاي كوچك minor faults

در بسياري از قسمتهاي فلات آهكي ديده مي شود ولي بيشتر آثار آن به خاطر فرايندهاي فرسايشي از بين رفته است.

- گسلهاي جابجاييdecrechment

در روي فلات آهكي قزل داغ مشاهده مي گردد كه شكاف موجود و چشمة معدني شورسو نيز احتمالاً نتيجة آن مي باشد.

در كل و يا خوشبختانه خطر زمين لرزه در شهر گوگان به مراتب نسبت به شهر تبريز و آذرشهر كمتر مي باشد.

۲-1: جريانات سيلابي (Tlood clarrents) :

وجود رودخانه گنبرچاي كه از دامنة غربي سهند سرچشمه مي‌گيرد و افزوده شدن رودخانه آلمالوداش به آن و با توجه به مساحت حدود 400 كيلومتر مربعي حوضه اين رودخانه‌ها اگر با بارش‌هاي سيل آسا و آني همراه باشد احتمال وقوع سيلاب در اين رودخانه صد در صد بوده و با توجه به خروج آب از منطقه كوهستاني در حوالي شهر آذرشهر اتفاق مي‌افتد ولي به خاطر عريض بودن رودخانه در اين قسمت احتمال سيلاب كمتر است اما در حوالي روستاي قاضي جهان و غله‌زار كه عرض بستر كمتر شده و انرژي آب نيز به خاطر خروج از كوهستان زياد مي‌باشد باعث ايجاد سيلاب در روستاي قاضي‌جهان و شهر گوگان مي‌شود همچنانكه چندين بار اين پديده صورت گرفته و آخرين نمونه آن 12 فروردين 1348 بوده، بنابراين يا بايد عرض بستر را زياد كرد يا موانعي بر سر راه سيلاب احداث كرد تا سرعت آب را كمتر كرد و باعث تخليه انرژي آن گردد يا اينكه حداقل كاري كه مي‌شود كرد با توجه به زمان تمركز سيلاب كه حدوداً   7-8  ساعت است مي‌توان به مردم اطلاع داده و قبل از رسيدن سيلاب شهروندان را با خبر نمود تا آمادگي لازم را داشته باشند.

2-  مخاطرات (در اصطلاح عموم بلاياي) طبيعي منطقه گوگان :

با توجه به اينكه خطرهاي طبيعي يا فيزيكي درجامعه ما به عنوان قوانين الهي معرفي شده اند (بخصوص در روستاها)، اين نگرش سبب شده است تا  از شناسايي بيشتر نواحي خطرناك صرفنظر شود. بعلاوه چون اين نگرشها نشان مي دهد كه مردم در ايجاد خطرها و مصيبتها نقشي ندارند منظور اين است كه اميد كمي براي مقابله با حوادث و كاهش مصيبت وجود دارد . بيشتر مصيبتهاي محيطي يا خطرات محيطي مؤلفه‌هاي طبيعي و انساني را توأمان دارند. مانند مسايل سيل، تخريب و نابودي جنگها، تأثير در وقوع لغزشها و . . . همين نگرش در اين منطقه نيز رواج داشته بطوري كه هنگام گفتگو با اهالي روستاها و شهرها در زمينة سيل، زلزله، وقوع لغزش يا از بين رفتن مراتع و . . . همة اينها را جزء بلاياي الهي مي دانند. بنابراين يكي از مهمترين روشهاي مقابله با مخاطرات طبيعي فرهنگ سازي در بين مردم شهرها و بخصوص روستاها مي باشد.

اين مخاطرات طبيعي مي‌تواند يكي از تنگناها و چالشهاي پيش رو براي توسعة همه جانبه منطقه‌اي باشد. در مورد منطقه گوگان مي‌توان به مخاطرات طبيعي اشارة شده در اين مبحث پرداخت كه خوشبختانه مانند برخي نقاط كشور چندان قابل توجه نبوده و كوچكترين تدبير و انديشه در مورد آنها مسئله را حل نمود و مي‌توان خود همين مخاطرات را به فرصتها و پتانسيلها تبديل نمود.

1-4-3: تشكيلات تراورتن Travertine :

۱-3: كشاورزي و دامپروري:

منطقه گوگان يكي از حاصلخيزترين بخشهاي استان آذربايجان شرقي مي باشد. كشاورزي و دامداري در اين محدوده از قديم الايام مشهور بوده است. برداشت چندين تن محصولات باغي و زراعي فراوان از سطح منطقه ،وجود غله زارهاي آبي و ديم در بيشتر نقاط آن و . . . از استعداد اين منطقه به كشاورزي سخن مي گويد و با كمترين توجه و راهنمايي به اين كشاورزان و اهالي منطقه مي‌توان محصولات كشاورزي را به چندين برابر افزايش داد.

    در مورد دامداري و دامپروري نيز مي توان به وجود بيش از 30 تن شير در روز اشاره كرد كه از دامداران منطقه جمع آوري ميگردد.در صورت ايجاد كارگاههاي زودبازده مثل شير پاستوريزه، ماست، كره، پنير و . . . مي تواند علاوه بر اشتغال زايي در درآمد منطقه نيز تاثير بسزايي داشته باشد.

۱-4: مطالعات علمي (بخصوص ژئومورفولوژيكي):

 نقش مطالعات ژئومورفولوژي، شناخت پايه‌اي از محيط يا سرزمين است كه بستر و ميدان عمل كلية فعاليتهاي انساني و پديده‌هاي موجود در طبيعت است و اين پديده‌ها از قانون‌هاي يكساني تبعيت نمي‌كنند. در نتيجه وضعيت موجود حاصل تبادل كنش و واكنش بر يكديگر در طول ساليان دراز مي‌باشد.

 نقش مطالعات مقدماتي و كاربرد نقشه‌هاي ژئومورفولوژي در تصميم‌گيريهايي كه منجر به تهية طرحهاي عمران و توسعة پايدار مي‌شود، انكار نشدني است. با انجام مطالعات مقدماتي مي‌توان زمينه‌هاي پايدار و ناپايدار را از هم تشخيص داد، نحوة بي‌ثباتي آنها را در ارتباط با مكانيسمهاي مؤثر، معين ساخت و نقشه‌هاي ژئومورفولوژي خاص، مسئولان مربوطه و آمايشگران سرزميني مي‌توانند در تنظيم طرحهاي عمراني، تصميماتي متناسب مثلاً در مورد انتخاب محورهاي جاده‌هاي ارتباطي، مسير بلوارها، محل عبور كانالهاي مترو، ايجاد ساختمانهاي عظيم و … اتخاذ مي‌گردد.(رجائي - عبدالحميد)

 كاربرد ژئومورفولوژي در برنامه ريزي از دو نظر براي برنامه‌ريزان و متخصصان ژئومورفولوژي اهميّت دارد. اوّل اينكه برنامه‌ريزان و متخصصان ژئومورفولوژي مرتباً بخشي از فعاليت خود را مصروف توجيه كار خود مي‌كنند لذا تبيين ضرورت امر، هر دو گروه را قادر مي‌سازد كه به كارهاي اساسي‌تري بينديشند. دوّم اينكه تبيين اين ضرورت خود بصيرتي در مورد چگونگي برنامه‌ريزي به منظور رسيدن سريع به اهداف ايجاد مي‌كند. برنامه‌ريزي ژئومورفيك عملي است هوشيارانه كه در آن بهترين راه حل ژئومورفيك براي وضعيتهاي ژئومورفولوژي مختلفي كه انسان با آن روبروست ، اتخاذ مي‌گردد.(مقيمي- ابراهيم)

 ژئومورفولوژيستها، از يك طرف به دنبال شناخت علل پيدايش شكلهاي سطحي زمين و پيچيدگي آن شكلها و نيروهاي تغيير دهنده آنها از لحاظ زماني و مكاني هستند و از طرف ديگر در پي فهم اين امرند كه نيروهاي تغيير دهنده در طول زمان و مكان معين چگونه مي‌توانند روي مهندسي محيط و ساختارهاي انساني اثر بگذارند و اينكه انسان چه نقشي در تغيير شرايط طبيعي محيط و ايجاد شكلهاي ژئومورفوئيك ممكن است داشته باشد و آيا دخالت انسان در جهت پايداري محيط است يا تشديد بحرانهاي آن.

۱-2: صنايع و معادن:

در مورد صنعت و معدن نيز منطقه گوگان داراي توانهاي بالقوه‌اي مي‌باشد. چرا كه وجود دهها معدن استخراج سنگ هاي تزئيني تراورتن، مرمر، سنگ آهك و . . .  در مورد صنعت نيز وجود شهرك شهيد سليمي در نزديكي منطقه همه بيانگر توانايي زياد در بخش استخراج معدن و صنعت مي‌باشند. مسئله اي كه در اين جا بايد به آن پرداخته شود اين است كه همه اين معادن كه در حقيقت ثروتهاي طبيعي اين منطقه مي باشند بدست كساني استخراج مي‌گردد كه جزء اهالي اين منطقه نمي‌باشند و فقط كارگران آنها از اهالي بوده آنهم به تعداد كم، پس مسئولين منطقه و همچنين مردم شهرستان بايد به اين قضيه توجه نمايند كه اين معادن تجديدپذير نيستند كه بخواهند دوباره از آنها استفاده بكنند و در صورت استخراج توسط افراد خارج از محدودة، حداقل بايد درصدي نيز صرف توسعه و عمران منطقه گردد تا مردم منطقه از اين ثروت هاي طبيعي بهره‌اي برده نه اينكه فقط آلودگيهاي محيطي آن نصيب اهالي گردد.

۱-1-4: اراضي نيمه جنگلي اطراف رودخانه :

     بي شك در اكثر مناطق ايران رودخانه ها چشم انداز زيبايي دارند و وجود پوشش گياهي در اطراف آنها مسافران را به استفاده از رودخانه و ساية درختان تشويق مي كند. رودخانة گنبرچاي نيز از اين قاعده مستثني نبوده و داراي مناظر زيباي تقريباً جنگلي آن در حوالي روستاهاي قاضي جهان، غله زار و خود شهر گوگان كه پر از درختان طبيعي بيد، صنوبر و . . . همچنين درختان دست كاشت گردو ، آلو و . . .  در ايام تعطيل افراد زيادي را از شهرها و استانهاي ديگر به اين منطقه مي‌كشاند. اما متأسفانه نا آشنايي خيلي از گردشگران از وجود همچين مناطقي در استان و عدم وجود برخي امكانات رفاهي و بهداشتي در اين منطقه چالشي در هر چه بيشتر پررونق شدن گردشگري اين منطقه و توسعه اقتصادي آن مي‌شود.

از ديگر مناطق توريست پذير گوگان مي توان به  فلات آهكي (ائل ميداني)، غارهاي منطقه، دريابارها، تشكيلات تراورتن، تپه هاي مخروطي،و . . . اشاره نمود كه در بخش مطالعات علمي در صفحات بعدی آورده خواهد شد.

                                (( منتظر پيشنهادات و انتقادات شما سروران عزيز هستم ))

۱-1-3: پلايا و كوير گوگان :

واحد پلايا در غربي‌ترين قسمت بخش گوگان واقع گرديده است، سطحي كاملاً همواره و مسطح با شيبي كمتر از 1% و مساحت حدود 17 كيلومتر مربع كه از حوالي روستاهاي تيمورلو ، خاصلو، قشلاق و دستجرد شروع شده و به سمت غرب امتداد مي‌يابد. پلاياي مورد مطالعه جزء پلاياهاي تراكمي – فرسايشي به حساب مي‌آيد و متشكل از رسوبات تخريبي ريز دانه بوده و بيشتر از ذرات رس و لاي مي‌باشد. به مرور زمان با مواد غير تخريبي شامل نهشته‌هاي نمكي مخلوط شده‌اند كه اين نهشته‌ها عمدتاً متأثر از آب شور درياچه و آبهاي شور زيرزميني مي‌باشند. سطوح پلايا با در نظر گرفتن بخشهاي مختلف آن و فصول مختلف سال و دوره‌هاي رطوبتي و خشك سالهاي متمادي داراي سطوح نرم، مرطوب ، خشك ، صاف پفي و نمكي مي باشد.

شكل گيري واحد پلاياي حوضه و شور شدن زمينها بر اثر فرآيندهايي است كه عمده ترين آنها پوشيده شدن قسمتي از زمين بوسيلة آب شور درياچه در مواقع بالا آمدن سطح آب بوده كه ميزان نمكهاي محلول در آب آن حدود 217 تا 220 گرم در ليتر مي‌باشد.

دومين فرآيند تشكيل و گسترش پلاياي منطقه حضور آبهاي شور زيرزميني و خاصيت موئينه مي‌باشد. در زمينهاي حاشيه شرقي درياچه اروميه هر قدر از شرق به غرب پيش مي رويم از ميزان نزولات جوي سالانه كاسته و بر ميزان تبخير افزوده مي شود، مسلماً از ميزان حركت ثقلي كاسته و بر قدرت كشش كاپيلاري افزوده مي شود دراين صورت  امكان شستشو و دفع سالانة نمك به حداقل رسيده تا متوقف مي‌شود، در نتيجه در اراضي نمكي و شور منطقه به جاي اينكه حركت رطوبت آب در جهت نيروي جاذبه باشد عكس آن عمل نموده و املاح محلول در هر شرايطي در جهت متمركز شدن در سطح يا در قشر سطحي زمين عمل مي‌كنند، حضور سفرة آب زيرزميني شود و همچنين دخالت انسان با پمپاژ و استفاده نامناسب و بيش از حد ازسفره‌هاي آبي و آبياري زميني با آب شور،به توسعه بيشتر زمينهاي نمكي كمك مي‌كند.

فرايند ديگري كه در مورد نمكي شدن زمينها مطرح مي گردد پراكنده شدن قطرات بسيار ريز آب حامل عناصر نمكي به وسيله باد مي باشد. وجود باد شديد و با فركانس زياد سبب تسهيل حركت قطرات آب از سطح درياچه به‌خشكي شده وخشكي هوا نيز عامل مساعد براي تراكمهاي غير عادي نمك مي‌گردد.   

  پلاياي گوگان شايد ناشناخته ترين بخش حتي در ميان خود اهالي باشد. وجود اشكال تراكمي و فرسايشي نمك در اين قسمت از منطقه مثل اشكال گل كلمي، كوير پفكي – پوشش گياهي متراكم، اشكال چند ضلعي نمك و ماد كرك (سله بندي) از مناطر بسيار جذاب و ديدني منطقه براي دانشجويان و محققين رشته‌هاي مرتبط و جذب توريسم علمي ، ژئومورفوتوريسم و ... مي‌باشد.

۱-1-1: چشمه‌هاي معدني منطقه گوگان :

وجود چندين چشمه آب معدني با خواص درماني در منطقه چون چشمه معدني شورسو، آغ‌گل و تاپ‌تاپان و ... از معروفترين آنهاست با شناخت حوضچه‌هاي اطراف آنها و ايجاد آلاچيق امكانات رفاهي و بهداشتي، ايجاد امنيت و در نهايت تبليغ و شناساندن آنها در سطح استان و حتي كشور كوچكترين كاري است كه مي توان در حق اين چشمه‌هاي خدادادي انجام داد تا بعنوان يكي از منابع درآمدي منطقه تبديل شوند.

1-1-2: درياچه‌هاي مصنوعي :

وجود درياچه مصنوعي فيروزسالار كه به منضور تغذيه مصنوعي آبهاي زيرزميني تيمورلو احداث گرديده بود ظاهراً و عملاً بغير از چند سال اول بلااستفاده بوده و با وجود وارد شدن حدود 1ميليون متر مكعب آب رودخانه فصلي گنبرچاي به آن در مواقع پر آبي (طغياني ) همچنان با بدون برنامه و تصميمي در موردش با تبخير سالانه نزديك به 2 متر از سطح آن مواجه است. اگر سري به آن بزنيم بخصوص درعصر روزهاي بهار و تابستان حتماً تعداد زيادي از همشهريان را در اطراف آن خواهيم يافت كه براي گذراندن اوقات فراغت خود و استفاده از طبيعت زيباي آن با باغهاي اطرافش به سراغ اين درياچه دست ساز بشر مي‌روند تا ثابت كنند اين استخر لياقت و ارزش برنامه‌ريزي را دارد.

1- توانها و پتانسيل هاي محيطي و طبيعي منطقه گوگان :

آمايش سرزمين، مديريت عالمانة محيط و حفاظت آن در برابر هرگونه بهره‌گيريهايي كه با تخريب انجام و به عدم تعادل محيط زيست انساني منتهي مي‌شود از مسائل ژئومورفولوژي كاربردي است.  ژئومورفولوژي سعي دارد از سويي، بين پديده‌هاي ظاهراً ايستايي محيط طبيعي با عوامل پويايي آن رابطه‌اي برقرار كند و با نگرش سيستمي به نتايج و فرايندهاي اين روابط بنگرد و از سوي ديگر، با ايجاد رابطة موزون بين ژئومورفولوژي با دانشهاي مجاور و معين ديگر، در آمايش سرزمين و مديريت فضاهاي مختلف جغرافيائي گامي اساسي بردارد.

در منطقه گوگان وجود جلگه‌اي با شيب ملايم كه اراضي زراعي حاصل خيز روستائيان در آن جاي گرفته و پوشيده از باغات و درختان ميوه مي‌باشد، ناهمواريهايي با سطح نسبتاً مسطح كه در بعضي از نقاط آن چشمه‌هاي آب، فوران مي‌نمايد، سطوح پوشيده از نمك كه فاقد هر گونه آثار حياتي بوده و بالاخره مجاورت با درياچة اروميه ضمن خلق چشم‌اندازي زيبا، تضاد ژئومورفولوژيكي عميقي را در مناطق طبيعي اين حوضه جلوه‌گر مي‌سازد كه براي هر يك از اين چشم اندازهاي زيبا مديريتي را بايد اتخاذ داشت تا با استفاده بهينه از توانهاي محيطي اين منطقه و اتخاذ تصميماتي در خور و شايستة براي چالشهاي آن قدمي به سوي توسعه پايدار و آمايش سرزمين در اين منطقه برداشته شود.

در اين مقوله براي درك و فهم و اهميت موضوع ابتدا به توانها و پتانسيلها و سپس چالشهاي محيطي و طبيعي منطقه گوگان پرداخته خواهد شد.

- ناحيه: يك محدوده اي است كه در آن تجانس وجود دارد و اين تجانس در مركز آن بيشتر و به اطراف رفته رفته كمتر مي‌شود.

ناحيه بخشي از سطح زمين است كه مجموعة عوامل طبيعي و انساني و هماهنگيهاي موجود در آن اين محدوده را نسبت به محدوده‌هاي پيراموني مجزا مي‌كند (مثل ناحيه كشاورزي نيشكر در يك شهر خوزستان و ...). مفاهيم ناحيه‌اي بيشتر بار انساني داشته و در جغرافياي انساني كاربرد بيشتري دارد.

- منطقه zone : بزرگتر از ناحيه بوده و عوامل تعيين كننده آن طبيعي هستند. و بيشتر از چندين ناحيه تشكيل شده است. در مطالعات عملي و برنامه‌ريزيهاي اقتصادي مطالعات را به صورت....

براي مطالعه بيشتر در زمينه برنامه‌ريزي محيطي و اصول و تكنيك‌هاي برنامه‌ريزي مي‌توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1- شالوده آمايش سرزمين- دكتر مجيد مخدوم- انتشارات دانشگاه تهران

2- ژئومورفولوژي در برنامه‌ريزي محيطي-جي.ام.بوك- ترجمه دكتر زمرديان-  انتشارات سمت .

۳- كاربرد ژئومورفولوژي در آمايش سرزمين و مديريت محيط- دكتر عبدالحميد رجايي(دوجلد)- انتشارات قومس.

4- مباني برنامه‌ريزي توسعه منطقي-  دكتر صرافي-انتشارات سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور

5- رهنمودهايي براي برنامه‌ريزي مراكز روستائي-مشاوران هلند- انتشارات جهادسازندگي

6- فنون و پيش‌بيني در برنامه‌ريزي شهري و منطقه‌اي-برايان فيلد- مك‌گروگور    انتشارات سازمان برنامه‌ و بودجه

7-ژئومورفولوژي و مديريت محيط - دكتر شاپورگودرزي‌نژاد(دوجلد)-انتشارات سمت

8-كاربرد ژئومورفولوژي در برنامه‌ريزي- دكتر احمد معتمد – دكتر ابراهيم مقيمي-    انتشارات سمت

9- برنامه‌ريزي محيطي براي توسعه زمين – راهنمايي براي برنامه‌ريزي و طراحي محلي پايدار-آن آربينت و كاترين ‌هيگنز-ترجمه دكتر سيدحسن بحريني و كيوان كريمي-انتشارات دانشگاه تهران .

ما بايد بتوانيم با هدف زيست‌بوم‌گرايي (ecologism) به جاي محيط‌زيست‌گرايي  ((environmentalism انديشه حفظ محيط زيست را از علاقه به عقيده معطوف كنيم.

محيط زيست گرايي به دنبال رهيافتي مديريتي نسبت به مسائل زيست محيطي است مانند رعايت اصول بهداشتي- كاشتن درخت- گازسوزكردن خودروها – جمع آوري زباله از كوهها و نهرها و ... مي‌باشد و معتقد به اين باور است كه بدون هر گونه دگرگوني بنيادي در ارزشهاي كنوني يا الگوهاي مصرف و توليد مي‌توان بحرانهاي زيست محيط را از ميان برداشت. در حالي كه زيست بوم گرايي

يكي از مباحث مهم و روز مكتبها و فلسفه‌هاي جغرافيائي مكتب پديدار شناسي يا phenomenology مي‌باشد. پديدار شناسي همراه با فرزند خود اصالت وجود خاص انساني ( اگزيستانسياليسم، قيام ظهوري،فلسفة هست بودن) در همة زمينه ها و روشهاي تحقيق علوم مختلف اثر داشته و فلسفه غالب عصر حاضرگرديده است. پايه گذار علم پديدارشناسي ادموند هوسرل (husserl،E) بوده و سپس توسط هايدگر، هگل و ... متداول شده است.

- آمايش سرزمين : Structure planning = Special planning Landuse planning =

   تنظيم كننده رابطه انسان، محيط، فضا و فعاليتهاي انسان در فضا به منظور بهره برداري منطقي از پتانسيلهاي سرزميني در چارچوب نظام هنجاري (ارزش) همان جامعه است.

آمايش سرزمين و توسعه پايدار مكمل همديگر، آمايش سرزمين يك هدفي است كه به طوركامل به آن نمي‌رسيم بلكه به صورت نسبي است چون انسان و طبيعت پوياست و متوقف نخواهد شد. اساس آمايش سرزمين، شناخت سرزمين به منظور مديريت بهينه آن مي‌باشد.

ميانگين ماهانة دماي منطقه گوگان طي آماري 29 ساله در دي ماه 98/1- ، در تير ماه 5/25 درجة سانتيگراد و ميانگين سالانة دما 9/14 درجه مي باشد. حداقل مطلق دما 5/22- درجه و حداكثر آن 6/42 درجه ، تعداد روزهاي يخبندان 2/104 روز در سال، ميانگين سالانة بارش 260 ميليمتر (البته اين بارش با توجه به خشكساليهاي ده سال گذشته مي باشد، اگر اين آمار را حساب نكنيم بيش از 340 ميليمتر مي باشد) ميانگين ماهانة ساعات آفتابي 280 ساعت بوده و ميانگين سالانة حداكثر سرعت باد در منطقه 50 نات مي باشد (ساعات آفتابي و سرعت باد با توجه به آمارهاي ايستگاههاي سينوپتيكي مراغه و تبريز كه تقريباً در شمال و جنوب منطقه قرار دارند به منطقه تعميم داده شده). ميانگين حداقل رطوبت نسبي در سال 20% و حداكثر آن 80% ، ميانگين سالانة تبخير و تعرق پتانسيل در اين منطقه بر اساس رابطة تورك بيش از 800 ميليمتر مي باشد.  

یکی دیگر از جاذبه های دیدنی منطقه گوگان که تقریبا در جنوب شرقی آن واقع گردیده چشمه معدنی شور سو می باشد. این چشمه می تواند به عنوان جاذبه گردشگری در منطقه معرفی گردد. 

اين چشمه در روي فلات آهكي در جنوب شرقي گوگان و جنوب منطقة زيباي ائل ميداني حدوداً 5/1 كيلومتري شهر گوگان واقع گرديده و داراي چشم انداز زيبائي مي‌باشد. آب اين چشمه از بيش از 20 منفذ كوچك و بزرگ به همراه حبابهايي از گاز كربنيك تراوش نموده و پس از جاري شدن از روي مجراهايي به حوضچة تقريباً بزرگي وارد مي‌گردد. . . .

ائل میدانی گوگان یکی از توانها و پتانسیلهای منطقه بوده و جزء مناطق زیبا و گودالی طبیعی در استان آذربایجان شرقی می باشد و با برنامه ریزی در مورد آن میتوان استفاده های مختلفی از این منبع خدادادی در راستای توسعه پایدار کرد.

در دوره‌هاي سرد، آبهاي ناشي از نزولات جوي به علت دارا بودن مقادير زيادي گاز كربنيك و همچنين آب چشمه‌هاي هيدروترمال، بر فلات آهكي تاثير محسوسي گذاشته و بعضي از اشكال خاص نواحي كارست را به وجود آورده‌اند. تشكيلات آهكي اطراف گوگان كه در برگيرندة سنگهاي سخت تزئيني تراورتن و مرمر نيز هستند به دليل ناخالصي، اشكال مورفولوژي كارست در آنها به طور كامل تحول نيافته و تنها به صورت پراكنده پديده انحلال قابل مشاهده است كه در مجموع از نظر مورفولوژي زمينهاي بي شكلي را ارائه مي‌دهد. . .

در ادامه مطالب مدیریت محیط و نقش آن در توسعه پایدار مناطق به معرفی پتانسیلها و توانهای محیطی منطقه زیبای گوگان پرداخته و همچنین چالشها و تنگناها و موانع موجود در راه توسعه این منطقه خواهیم پرداخت. 

استفاده صحيح و منطقي از زمين مستلزم شناخت ويژگيهاي آن است كه اين شناخت در ساية بررسيها و مطالعات محيط طبيعي توسط علوم مرتبط با زمين فراهم مي آيد. از اين ديدگاه زمين بستري است كه زمينة كاري مشترك رشته هاي متعدد علمي از جمله جغرافياي طبيعي در حالت اعم و دانش ژئومورفولوژي در حالت اخص مي باشد. ژئومورفولوژي به عنوان علم محيطي با بررسي ماهيت و تحول اشكال ناهمواري ، اطلاعات پايه‌اي و اساسي از محيط طبيعي را فراهم مي سازد. مديريت و برنامه ريزي محيطي كه دربرگيرندة يك سري اقدامات در زمينة استفاده وكاربري انسان از زمين مي باشد لازمه اش تجزيه و تحليل اشكال زمين و تشخيص و شناسايي مسائل مربوطه مي باشد . . .

بنام هستي بخش زيبائي و زيبائي بخش هستي

ژئومورفولوژي كاربردي را علم فهم مسائل مربوط به استفاده از زمين، تجزيه مسائل و حل آنها، بهره برداري از منابع و مديريت محيطي و برنامة‌ريزي تعريف مي‌كنند. چرا كه:

1-    ژئومورفولوژي با توجه به تاثير انسان كه عاملي مؤثر در ايجاد و تغيير شكل زمين.

2-    ژئومورفولوژي به عنوان هدف و ايده در بررسي مسائل مربوط به برنامة‌ريزي.

3-    ژئومورفولوژي به عنوان هدف در بررسي مسائل مربوط به ماندگاري انسان در زمين.

4-    ژئومورفولوژي دانش و تكنيك در مهندسي و عمران محيطي.

البته بايد بدانيم كه كار متخصص ژئومورفولوژي، برنامه‌ريزي نيست؛ برنامه‌ريزي وظيفة دستگاههاي مشخصي است كه به حكم قانون و دستورالعمل قانوني بدان مبادرت مي‌كنند. هر كشور نظم و ترتيب نهادي‌خاصي‌ براي‌ برنامه‌ريزي دارد و متناسب با ماهيت برنامه، نيازهاي اطلاعاتي خود را براي تنظيم آن كسب مي‌كند و در ايران ‌نيز كه‌ برنامه‌ريزيها به عهدة دولت و مجلس مي‌باشد، متخصصان ژئوموفولوژي در اين سازمان‌هاي دولتي مي‌توانند جايگاه ويژه‌اي داشته باشند. بعنوان مثال:                   ادامه دارد . . . .  .

بنام هستي بخش زيبائي و زيبائي بخش هستي

  منابع اكولوژيكي كه پايه و اساس آمايش سرزمين مي‌باشد به دو دسته پايدار و ناپايدار تقسيم مي‌شوند:

منابع پايدار آنهايي هستند كه در ماتريس خود ثابت‌اند و عبارتند از:

1-     شكل زمين و ژئومورفولوژي

2-     خاك

3-     رستنيها

كه تغييرات در اين گونه منابع در واحد زمان كند مي‌باشد و اگر تحت تأثير نيروهاي شديد طبيعي و يا انساني واقع نگردند تغييرات چنداني در آنها صورت نمي‌پذيرد.

- منابع ناپايدار كه در جاي خود پا برجا نبوده و حتي تغييرات در آنها بدون تاثير نيروهاي طبيعي و انساني هم در واحد زمان تند است و عبارتند از :

1- اقليم يا آب و هوا

2- منابع آب

بسمه تعالي

  جالب ترين رويداد تاريخ دو تا پنج ميليارد سالة كرة زمين، ظهور انسان بعنوان اشرف مخلوقات است. انساني كه تا 8 هزار سال پيش شماره اش از 5 ميليون نفر تجاوز نمي‌كرد امروزه فراتر از 7 ميليارد نفر رسيده است و با سرعت رشد جهاني 6/1 تا 8/1 درصدي در حال تجربة بحراني از بحران‌هاست.

بحران حال و آينده تنها به خاطر افزايش جمعيت نيست، حتي افزايش جمعيت در ميان ملل در حال توسعه كه رشدي به مراتب بيشتر از ملل توسعه يافته دارند نيز به تنهايي نمي‌تواند مسئول بحران باشد. كاهش بيش از اندازة منابع طبيعي، افزايش آلودگيهاي محيط زيست، نارسائي توزيع متعادل منابع، رشد صنعتي و رشد اقتصادي از دستة عواملي هستند كه با رشد جمعيت دست به دست هم داده، دارند بحران را برنامه‌ريزي مي‌نمايند.

بنام خداوند لوح و قلم                      حقيقت نگار وجود و عدم

خدايي كه دانندة رازهاست                 نخستين سرآغاز، آغازهاست.

با عرض سلام، ادب و احترام محضر سروران عزيز و بزرگوار. اين مجموعة، تحفة ناچيزي است از اين بندة باريتعالي« محمّدحسين قلعه‌اي» متولد شهر پرافتخار گوگان و كارشناس ارشد جغرافيا گرايش ژئومورفولوژي در برنامه‌ريزي محيطي از دانشگاه علوم و تحقيقات تهران. بسيار بر خود مي‌بالم كه در خدمت بزرگواراني چون شما هستم و اميد دارم با انتقادات  و پيشنهادات خود اينجانب را راهنمايي فرماييد. انشاءالله بعد از مقدماتي در مورد برنامه‌ريزي و مديريت محيط در مورد شهر زيبا و توريستي گوگان در خدمت خواهم بود.

قلم دير ملتي بيدار ائدن خواب جهالتدن                                  قلم دير قورتاران اينسانلاري جهل و ضلالتدن

    قلمدن صاف اولار سينه، قلمدن محو اولار كينه                       قلم زينت وئرر دينه، قلم سويلر محبّت‌دن